Stoisz przed drzwiami do pracy i przeraża Cię to, że wejdziesz i za chwilę ktoś podniesie głowę znad biurka i na Ciebie spojrzy. Że w tym spojrzeniu będzie wszystko – współczucie, ciekawość, zakłopotanie. Że ktoś powie „dobrze, że jesteś”, a Ty nie będziesz wiedzieć, co odpowiedzieć. Albo że nie powie nic, i to okaże się też trudne.

Wydaje nam się, że jeśli znamy czyjąś sytuację, to rozumiemy człowieka. Można wiedzieć, że ktoś jest rozwiedziony albo że się rozwodzi. Można wiedzieć, że ktoś jest sam albo jest, że jest owdowiały. Można wiedzieć, że pracuje albo że stracił pracę. I w wielu przypadkach mamy poczucie, że wiem, z kim mam do czynienia.
Ale czy to wiedza? Czy to pewna etykieta?

„Trening czyni mistrza” – to powiedzenie brzmi jak obietnica sprawczości: włóż dużo pracy, a dojdziesz na każdy szczyt. Bez wyjątku. Tylko czy to prawda? I czy na pewno świadomie je używamy, do kogoś, kto jest w miejscu, w którym o żaden szczyt mu nie chodzi – chce po prostu przejść przez dzień?

„Myślałem, że będzie gorzej. A tu nic. Funkcjonuję. Co jakiś czas coś mnie złapie i puszcza. Czy to normalne?”.
Te stwierdzenia czy pytania słyszę często. I prawie zawsze padają półgłosem, trochę ze wstydem – jakby brak łez był dowodem, że się za mało kochało. Jakby spokój w takiej chwili był czymś, z czego trzeba się tłumaczyć.
Więc powiem od razu, zanim rozwinę: tak, to normalne. Nieokazywanie emocji po stracie nie znaczy, że coś jest z Tobą nie tak. Częściej znaczy coś dokładnie odwrotnego – że Twoja psychika zadziałała tak, jak powinna.

Straciłeś kogoś bliskiego. I teraz stoisz przed pytaniem, którego nikt Ci wcześniej nie zadał wprost: czego właściwie potrzebujesz – kogoś, kto pomoże Ci zrozumieć, co się w Tobie dzieje, czy kogoś, kto pomoże Ci zrobić następny krok?
To nie jest pytanie o to, co lepsze. To pytanie o to, co teraz pasuje Ci bardziej?

Człowiek jest ten sam. Ale wystarczy, że zmienia się otoczenie i zmienia się perspektywa.
To jest coś, co warto powiedzieć głośno, bo rzadko ktoś to mówi: lato w żałobie lub po rozstaniu może być ucieczką. Nie w złym sensie. W takim, że zmiana scenerii, inny rytm dnia, kontakt z naturą – to wszystko potrafi dać przestrzeń, której nie ma w codziennej rutynie pełnej przypomnień.

Czy miałeś takie uczucie, że stoisz przed kimś, kto właśnie stracił bliską osobę i nie wiesz, co powiedzieć?
Większość ludzi w tym momencie robi jedną z dwóch rzeczy. Albo mówi coś, co wydaje się pomocne i może zranić albo nic nie mówi i nic nie robi – z niewiedzy i lęku, że wyjdzie źle.
Obie drogi mogą zostawić osobę w żałobie samą. Natomiast można pomagać osobie w żałobie bez znajomości „właściwych” słów na pamięć.